Żaden mężczyzna o zdrowych zmysłach nie opuściłby żony mądrej, dobrej i pięknej. Na wszelki jednak wypadek – gdyby komuś coś podobnego przyszło do głowy – warto przypomnieć pełne roztropności pouczenie starożytnego Mędrca przekazującego swoje spostrzeżenia mężczyznom wszystkich czasów. W przekładzie Biblii Tysiąclecia słowa te brzmią tak: Nie odchodź od żony mądrej i dobrej, albowiem miłość jej cenniejsza niż złoto (Syr 7,19).
Syracydes wygłasza stanowczy zakaz, którego treść wyraża poprzedzony przeczeniem grecki czasownik astocheo w trybie rozkazującym. W Biblii greckiej czasownik ten występuje zaledwie pięć razy (Syr 7,19; 8,9; 1 Tm 1,6; 6,21; 2 Tm 2,18). W czasie, gdy wnuk Jezusa ben Syracha dokonywał przekładu hebrajskiej księgi na język grecki słowo to oznaczało ruch polegający na opuszczeniu, oddaleniu się. Mogło oznaczać także ignorowanie czy uchybianie komuś. Interesujące jest, że w grece Nowego Testamentu oznacza on chybianie celu, zbaczanie, oddalenie się. W Listach Pasterskich opisuje negatywny stosunek niektórych ludzi do wiary i moralności chrześcijańskiej wynikający z niezrozumienia ich właściwego sensu. Może zatem słusznie byłoby przetłumaczyć za R. Popowskim:nie uchybiaj małżonce. Co by jednak nie mówić, gardzenie żoną, uchybianie w jakikolwiek sposób, prowadzi do rozluźnienia więzi i wzajemnego oddalenia. Syracydes jest tu nieubłagany: nie możesz do tego dopuścić!
Czasownik astocheo implikuje istnienie uprzedniej więzi z przedmiotem lub – jak w naszym przypadku – podmiotem, od którego następuje oddalenie. Pozwala to obronić stwierdzenie, że wspomniana w tym wersie kobieta jest związana węzłem małżeńskim z przewidzianym adresatem słów Mędrca. Dlatego grecki rzeczownik gyne możemy oddać tutaj za pomocą polskiego słowa małżonka.
Małżonka określona została tutaj dwoma przymiotnikami: mądra i dobra. Określenia te bardzo ogólnie zarysowują zalety intelektualne i moralne małżonki. W wersie tym pojawia się jeszcze jedna jej cecha. Wyraża ją grecki rzeczownik charis, który według GREEK-ENGLISH LEXICON OF THE SEPTUAGINT może opisywać tutaj wygląd zewnętrzny małżonki, jej elegancję, wdzięk, piękno. W celu wyrażenia stopnia tej cechy Mędrzec szukał właściwego punktu odniesienia na skali piękna i przywołał przed oczy wyobraźni swoich uczniów obraz złota (gr. chrysion). Rzeczownik ten według wspomnianego wyżej leksykonu może oznaczać również złote ornamentacje. Zatem drugą część przysłowia można rozumieć w następujący sposób: wdzięk jej przewyższa złote ornamenty.
Całe zatem przysłowie Syr 7,19 może brzmieć w sposób następujący: Nie uchybiaj małżonce mądrej i dobrej, bowiem jej wdzięk przewyższa złote ornamenty.
PS - Moim skromnym zdaniem myśl wyrażona w Syr 7,19 ma charakter uniwersalny a ukryte tutaj uzależnienie odniesienia do żony od jej cech osobistych jest tylko pozorne. Takie przymioty jak mądra, dobra i piękna w wymiarze subiektywnym charakteryzują każdą małżonkę bez wyjątku. Nie spotkałem dotąd człowieka, który twierdziłby, że chce się ożenić ze swoją narzeczoną, ponieważ jest głupia, zła i szpetna. Skoro zatem mężczyźni żenią się z kobietami mądrymi, dobrymi i pięknymi, to wynika z tego, że każdej małżonce należy się szacunek.
Piotr Pikuła
